Historia Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika
Powstanie Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika
Inicjatywa powo艂ania uniwersytetu w Toruniu ju偶 w lutym 1945 r., zaledwie w kilka dni po wyzwoleniu miasta spod okupacji niemieckiej, wysz艂a od dr. Henryka 艢wi膮tkowskiego, delegata rz膮du, a nast臋pnie wojewody pomorskiego i szybko uzyska艂a szerokie wsparcie spo艂eczne. Jednymi z najwa偶niejszych argumentów za powstaniem uczelni by艂a repolonizacja ziem uprzednio poddawanych intensywnej germanizacji, a tak偶e wyrównanie strat dla polskiej kultury i nauki powsta艂ych w wyniku likwidacji uniwersytetów w Wilnie i Lwowie.
Dekret z 24 sierpnia 1945 r. powo艂ywa艂 do 偶ycia uczelni臋 dwuwydzia艂ow膮 z Wydzia艂ami: Humanistycznym i Matematyczno-Przyrodniczym, wkrótce rozszerzon膮 o Wydzia艂 Prawno-Ekonomiczny oraz Wydzia艂 Sztuk Pi臋knych. Pierwszym rektorem uczelni zosta艂 prof. Ludwik Kolankowski.
Pomimo ogromnych trudno艣ci materialnych, lokalowych i kadrowych zapisy na studia na UMK rozpocz臋艂y si臋 ju偶 3 pa藕dziernika 1945 r., pierwsze wyk艂ady – profesorów Tadeusza Cze偶owskiego i Stefana Srebrnego – odby艂y si臋 24 listopada, za艣 uroczysta inauguracja pierwszego roku akademickiego mia艂a miejsce 5 stycznia 1946 r. Funkcjonowa艂o wówczas 76 katedr, zatrudniaj膮cych prawie 130 pracowników nauki. Immatrykulowano oko艂o 1600 studentów.
Mimo wyzwa艅 narzuconych przez realia polityczne i gospodarcze powojennej Polski, Uniwersytet dynamicznie rozwija艂 si臋 w pierwszych latach swojego istnienia. Wyremontowane zosta艂y budynki otrzymane od miasta, nierzadko zdewastowane, m.in. Collegium Maius oraz Collegium Minus, powsta艂y tak偶e pierwsze pawilony Obserwatorium Astronomicznego w podtoru艅skich Piwnicach.
Wyzwaniem dla nowej uczelni by艂o skompletowanie kadry naukowej. Dzi臋ki dzia艂aniom rektora Ludwika Kolankowskiego do kadry profesorów wile艅skich i lwowskich do艂膮czali kolejni, mi臋dzy innymi przybyli z Warszawy, Krakowa i Poznania. W rezultacie w pierwszym roku dzia艂ania Uniwersytetu kadra liczy艂a ponad 50 profesorów, co pozwoli艂o na obsadzenie wi臋kszo艣ci katedr.
Ju偶 po trzech latach studia na UMK prowadzono na 22 kierunkach, liczba studentów przekroczy艂a 3100. Rozpocz臋艂o si臋 normalne 偶ycie naukowe, odbywa艂y si臋 konferencje i zjazdy, przeprowadzano doktoraty i habilitacje, trwa艂y wyk艂ady dla s艂uchaczy spoza uniwersytetu, a uczelnia w艂膮cza艂a si臋 aktywnie w 偶ycie kulturalne miasta.
Okres stalinizmu i odwil偶 pa藕dziernikowa
Lata 1949-1956 nale偶a艂y do najtrudniejszych w ca艂ej historii UMK. W zwi膮zku z wdra偶aniem "socjalistycznej idei uniwersytetu", a w rzeczywisto艣ci narzucaniem modelu radzieckiego, odebrano szko艂om wy偶szym jak膮kolwiek samorz膮dno艣膰, poddano je 艣cis艂ej kontroli politycznej, rozpocz臋to koncentracj臋 kadr – zw艂aszcza z nauk humanistycznych i spo艂ecznych – w o艣rodkach centralnych, wreszcie wprowadzono na wielk膮 skal臋 trzyletnie studia zawodowe (I stopnia).
Skutki tej polityki okaza艂y si臋 katastrofalne dla Wydzia艂u Prawa, zlikwidowanego w 1953 r. oraz Wydzia艂u Humanistycznego, na którym zamkni臋to 12 spo艣ród 14 kierunków studiów, a wyposa偶enie i z trudem zgromadzony ksi臋gozbiór przekazano innym uczelniom. W 1955 roku na uczelni kszta艂ci艂o si臋 zaledwie 1176 s艂uchaczy – najmniej w ca艂ych dziejach uniwersytetu.
Okres pa藕dziernikowej odwil偶y pozwoli艂 na przywrócenie do pracy odsuni臋tych wcze艣niej profesorów oraz wznowienie (w niektórych wypadkach jedynie chwilowe) cz臋艣ci zlikwidowanych kierunków, a tak偶e reaktywacj臋 Wydzia艂u Prawa. Z pocz膮tkiem lat 60. stworzona zosta艂a oferta dla studentów wieczorowych i zaocznych. W rezultacie po 20 latach istnienia UMK kszta艂ci艂 4800 osób, ustanawiaj膮c tym samym nowy rekord.
W pocz膮tkach lat 60. o偶ywi艂y si臋 tak偶e kontakty z zagranic膮, przede wszystkim w naukach 艣cis艂ych, czego potwierdzeniem sta艂y si臋 m.in. pierwsze doktoraty honoris causa UMK dla zagranicznych uczonych. Pierwszym doktorem honorowym zosta艂 w czerwcu 1959 r. szwedzki astronom prof. Bertil Lindblad.
Rok kopernika艅ski i dynamiczny rozwój uczelni
Przypadaj膮ce w 1973 r. obchody 500-lecia urodzin patrona uczelni by艂y z wielu powodu prze艂omowe dla Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika.
Rok kopernika艅ski przyniós艂 zacie艣nienie wspó艂pracy mi臋dzy UMK a innymi uczelniami, zarówno polskimi, jak i 艣wiatowymi.
Kulminacj膮 obchodów by艂o oficjalne otwarcie biela艅skiego miasteczka akademickiego 2 pa藕dziernika 1973 r.
Oprócz powstania kampusu, zawieraj膮cego m.in. Rektorat, Aul臋 oraz Bibliotek臋 Uniwersyteck膮, inwestycje obj臋艂y równie偶 rozbudow臋 o艣rodka radioastronomii w Piwnicach, gdzie w 1977 r. uko艅czona zosta艂a budowa radioteleskopu RT3.
W tym okresie nast膮pi艂 równie偶 znacz膮cy rozwój oferty edukacyjnej UMK. W 1968 r. powsta艂 Instytut Ekonomiczny (od 1978 r. Wydzia艂 Nauk Ekonomicznych), otwarto tak偶e szereg nowych kierunków: filologi臋 germa艅sk膮 (1972), pedagogik臋 (1973), bibliotekoznawstwo (1975), archeologi臋 Polski (1976) i rozwini臋to program studiów zaocznych i podyplomowych. W rezultacie gwa艂townie zacz臋艂a rosn膮膰 liczba osób studiuj膮cych, zbli偶aj膮c si臋 do poziomu 10 tysi臋cy.
Uniwersytet u progu przemian ustrojowych
Przemiany polityczne i spo艂eczno-ekonomiczne po 1989 r. oznacza艂y dla szkolnictwa wy偶szego w Polsce ogromne poszerzenie autonomii, a zarazem radykaln膮 zmian臋 zasad funkcjonowania, w tym zw艂aszcza finansowania – i to zarówno dzia艂alno艣ci podstawowej, jak i prac badawczych. Pojawi艂a si臋 prawie dot膮d nieznana konkurencja w zabiegach o 艣rodki, otworzy艂o si臋 pole dla inicjatyw jednostkowych i zespo艂owych.
Rozbudowana zosta艂a infrastruktura uczelni. Uko艅czono budow臋 gmachu Wydzia艂u Nauk Ekonomicznych i Zarz膮dzania. W listopadzie 1994 r. zosta艂 w Piwnicach uruchomiony radioteleskop RT4 o 艣rednicy 32 m, najwi臋kszy obiekt tego typu w Polsce i jeden z najwi臋kszych w Europie.
W tym okresie nast膮pi艂a równie偶 komputeryzacja uczelni oraz stworzenie w Toruniu sieci 艣wiat艂owodowej pod kierownictwem Uniwersyteckiego Centrum Technologii Sieciowych.
Bardzo istotne zmiany zasz艂y w strukturze organizacyjnej. W 1993 r. liczba wydzia艂ów wzros艂a do dziewi臋ciu. Dawny Wydzia艂 Matematyki, Fizyki i Chemii podzielono na trzy nowe 奥测诲锄颈补艂测: Chemii, Fizyki i Astronomii oraz Matematyki i Informatyki. Z kolei z Wydzia艂u Humanistycznego wy艂oni艂 si臋 Wydzia艂 Nauk Historycznych. W 1997 r. na Wydziale Fizyki i Astronomii zosta艂o utworzone Centrum Astronomii, które zintegrowa艂o istniej膮cy dot膮d Instytut Astronomii z Katedr膮 Radioastronomii. Obowi膮zki dyrektora Centrum obj膮艂 prof. Aleksander Wolszczan, cz艂onek Polskiej Akademii Nauk. We wrze艣niu 1999 r. rozpocz膮艂 dzia艂alno艣膰 kolejny, 10. ju偶 Wydzia艂: Filologiczny, utworzony z instytutów i katedr filologicznych obecnego Wydzia艂u Humanistycznego.
Dzi臋ki zwi臋kszeniu limitów przyj臋膰 oraz znacznemu poszerzeniu oferty edukacyjnej do 31 kierunków i 80 specjalno艣ci liczba studentów dynamicznie ros艂a na przestrzeni lat 90. – od ok. 8 tysi臋cy w 1990 r. do blisko 30 tysi臋cy w 1998 r.
Na mocy podpisanego w 1998 r. kontraktu z Komisj膮 Europejsk膮 w Brukseli UMK rozpocz膮艂 wspó艂prac臋 mi臋dzynarodow膮 w ramach programu SOCRATES/ERASMUS. Uniwersytet do艂膮czy艂 równie偶 do wielu mi臋dzynarodowych programów badawczych oraz zawar艂 umowy z 40 placówkami naukowymi w ró偶nych krajach.
UMK w nowym stuleciu
Potwierdzeniem wysokiej rangi uczelni by艂o utworzenie w 2001 r. Krajowego Laboratorium Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej – mi臋dzyuczelnianej jednostki badawczej maj膮cej na celu umo偶liwienie prowadzenia w Polsce do艣wiadczalnych bada艅 na 艣wiatowym poziomie z zakresu fizyki atomowej, molekularnej i optycznej.
Wielkim wydarzeniem w dziejach uczelni by艂a fuzja z Akademi膮 Medyczn膮 im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy. Po zatwierdzeniu projektu przez Sejm i Senat uchwa艂a w艂膮czaj膮ca AM do UMK wesz艂a w 偶ycie 24 listopada 2004 r. Dotychczasowe 奥测诲锄颈补艂测: Lekarski, Farmaceutyczny i Nauk o Zdrowiu utworzy艂y Collegium Medicum UMK. W ten sposób zgodnie z koncepcj膮 swoich za艂o偶ycieli uniwersytet sta艂 si臋 uczelni膮 szerokoprofilow膮 na wzór uniwersytetów przedwojennych.
Pierwsze lata nowego wieku przynios艂y równie偶 intensywn膮 rozbudow臋 infrastruktury. W roku 2011 zosta艂o oddane do u偶ytku Collegium Humanisticum, natomiast Wydzia艂 Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej powi臋kszy艂 si臋 o jedyne w Polsce Centrum Optyki Kwantowej. W 2012 r. zako艅czy艂a si臋 budowa Interdyscyplinarnego Centrum Nowoczesnych Technologii z unikatowym tomografem funkcjonalnym j膮drowego rezonansu magnetycznego (fMRI). W 2015 r. natomiast w Instytucie Fizyki uruchomiono pierwszy polski optyczny zegar atomowy, najdok艂adniejsze urz膮dzenie do pomiaru czasu w tej cz臋艣ci 艣wiata.
W kolejnych latach oferta UMK powi臋kszy艂a si臋 o dwa kluczowe kierunki: psychologi臋, weterynari臋 i stomatologi臋. W 艣lad za ich utworzeniem pod膮偶y艂 rozwój bazy naukowo-dydaktycznej. W 2022 r. Instytut Psychologii zyska艂 now膮 siedzib臋, co ciekawe i wyj膮tkowe – w du偶ej mierze zaprojektowan膮 przez jego spo艂eczno艣膰. Rok pó藕niej otwarto Instytut Medycyny Weterynaryjnej, w którym znalaz艂y si臋 m.in. klinika dla koni, przychodnia dla ma艂ych zwierz膮t domowych i stanowiska dla zwierz膮t hodowlanych.
Inwestycje obj臋艂y równie偶 bydgosk膮 cz臋艣膰 uniwersytetu, a do najwa偶niejszych nale偶膮 rozbudowa Szpitala Uniwersyteckiego nr 2 im. dr. Jana Biziela oraz budowa Centrum Stomatologii.
Do prze艂omowych momentów w historii UMK nale偶y uzyskanie w 2019 r. statusu uczelni badawczej w ramach ministerialnego konkursu Inicjatywa Doskona艂o艣ci – Uczelnia Badawcza. W tym elitarnym gronie znalaz艂o si臋 jedynie dziesi臋膰 o艣rodków akademickich w Polsce. Od lipca 2020 r. Uniwersytet jest tak偶e pe艂noprawnym cz艂onkiem europejskiego konsorcjum Young Universities for the Future of Europe (YUFE), co istotnie zwi臋ksza mo偶liwo艣膰 odbycia przez studentów cz臋艣ci cyklu kszta艂cenia w o艣rodkach europejskich i uzyskania dyplomu, który b臋dzie uznawany w ca艂ej Europie.
Dokument b臋dzie potwierdza艂 nie tylko uzyskane umiej臋tno艣ci akademickie, ale równie偶 mobilno艣膰, znajomo艣膰 j臋zyków obcych, zrealizowane szkolenia zawodowe, zdobyte do艣wiadczenia oraz wolontariat na rzecz spo艂eczno艣ci lokalnej.
*Na podstawie publikacji "Uniwersytet Miko艂aja Kopernika – Informator"